حسین ابرقویی – طی روزهای گذشته، دولت در اقدامی غیرمنتظره اقدام به حذف ارز کالاهای اساسی کرد و به جای آن کالابرگ را برای هر نفر به مبلغ یک میلیون تومان جایگزین کرد. این تصمیم که به سرعت به صدر اخبار اقتصادی کشور آمد، موجی از تحلیلها و نگرانیها را در میان فعالان بازار و تودههای مردم به راه انداخته است. در حالی که موافقان از پایان «عصر رانتخواری» سخن میگویند، منتقدان نگران جهش قیمتهایی هستند که شاید با یک میلیون تومان هم مهار نشوند.
سیاست جدید ارزی دولت، در واقع جراحی بزرگی در ساختار یارانههاست. تا پیش از این، یارانه در ابتدای زنجیره (به واردکننده) داده میشد تا کالا ارزان به دست مردم برسد؛ اما حالا دولت تصمیم گرفته این پول را در انتهای زنجیره و مستقیماً در قالب کالابرگ به دست مصرفکننده برساند.
اما نقد اصلی کجاست؟ منتقدان میگویند وقتی ارز ترجیحی حذف میشود، قیمت نهادههای دامی، روغن و مواد اولیه جهش پیدا میکند. این جهش قیمت مثل یک موج به تمام کالاها سرایت میکند. حالا سوال اینجاست: آیا «یک میلیون تومان» در برابر موج تورمی که از حذف ارز برمیخیزد، قدرت خرید مردم را حفظ میکند یا تنها بخشی از حفره ایجاد شده در جیب خانوار را پر خواهد کرد؟
یک میلیون تومان، برنده مسابقه با تورم نیست
دکتر آرش معتمد، تحلیلگر ارشد مسائل اقتصادی در این خصوص می گوید :در اینکه ارز چندنرخی منشأ فساد است شکّی نیست. هر جا دلار ارزان بدهید و در بازار آزاد گران باشد، صف رانت تشکیل میشود. اما مشکل اینجاست که زمانبندی و پیوستهای این جراحی اقتصادی ناقص است.
وی ادامه می دهد : دولت میگوید یک میلیون تومان کالابرگ میدهد؛ اما آیا محاسبه شده که با حذف ارز ترجیحی، هزینه تمامشده یک کیلو مرغ یا یک بطری روغن چقدر بالا میرود؟ وقتی قیمتها ۳ یا ۴ برابر شود، آن یک میلیون تومان خیلی زود اثرش را از دست میدهد. در واقع ما داریم “یارانه ریالی” ثابت میدهیم در حالی که “تورم ارزی” متغیر و صعودی است.»
دکتر معتمد می گوید: لزوماً این طرح شکست نمیخورد، اما ناقص است. اگر دولت نتواند قیمت کالاها را در قفسه فروشگاهها تثبیت کند، این یک میلیون تومان فقط یک مسکن کوتاهمدت است. بدترین اتفاق این است که مردم هم تورم ناشی از حذف ارز را حس کنند و هم بعد از مدتی ببینند که این یک میلیون تومان دیگر کفاف خریدهای قبلیشان را نمیدهد. به نظر من، دولت باید به جای تکیه صرف بر عدد ریالی، روی “مقدار فیزیکی کالا” در کالابرگ متمرکز میشد تا نوسانات قیمت، سفره مردم را کوچک نکند.»
به نظر میرسد دولت در دوراهی «حذف رانت» و «حفظ معیشت» فعلاً مسیر اول را با قدرت انتخاب کرده است. اما واقعیت بازار نشان میدهد که جراحی ارزی بدون کنترل دقیق تورم، میتواند بیمار را دچار شوک شدیدی کند. حالا باید دید آیا این کالابرگهای یک میلیون تومانی میتوانند در برابر طوفان قیمتها از معیشت مردم محافظت کنند یا خیر.
